Hoe wordt je gelukkig?

In de Volkskrant van 24.06.17 staat een interview met Emily Esfahani Smith (Twitter). Emily heeft een boek geschreven met de titel: 'De kracht van betekenis - Hoe zin te geven aan je leven. Volgens Emily zijn we in onze cultuur geobsedeerd door geluk. Iedereen verwacht gelukkig te zijn. Als die belofte niet wordt waargemaakt, leidt dat tot teleurstelling. Temeer omdat alle anderen wel gelukkig lijkt te zijn. Maar het kenmerk van geluk is dat het komt en gaat. Je kunt het niet afdwingen. Afdwingen werkt zelfs averechts. Mensen zouden eigenlijk op zoek moeten gaan naar betekenis. Je verbonden voelen met anderen, een doel hebben in het leven, iets bijdragen aan de gemeentschap, zin ervaren. Geluk is daarvan een bijproduct. Vanuit de positieve psychologie is er steeds meer aandacht voor eudemononisme (term van Aristoteles) i.p.v. op 'vluchtig' geluk. Vluchtig of hedonistisch geluk is gericht op het 'ik': wat moet ik doen om me lekker te voelen? Eudemonimse gaat over het streven naar een goede ziel, naar een deugdzaam leven en voldoening. Een betekenisvol leven is meer gericht op de anderen. Een voorbeeld: het grootbrengen van kinderen geeft doorgaans veel voldoening en betekenis aan het leven. Maar in hedonistische zin zijn mensen met kinderen niet gelukkiger. Ze hebben wel meer 'levenssatisfactie', een diepere vorm van geluk. Volgens Emily dat stress, frustratie en verdriet bij het leven hoort. Je kunt met al die emoties, die we negatief noemen, toch een goed leven leiden. Verdriet bijvoorbeeld doet je even pas op de plaats maken om te reflecteren op je leven. Dat is waardevol. Het helpt je om wijzer te worden. Gebeurtenissen ook vanuit andere perspectieven te zien. Volgens Emily was religie een belangrijke bron van zingeving, een die je bovendien met elkaar deelt. Onderwijs is prachtig, maar ook een stimulans om kritisch na te denken over de waarden van de gemeenschap waarin je leeft, met als mogelijk gevolg dat je afstand neemt. Je ziet veel mensen die stuurloos zijn. Er is geen standaard pas meer dat je kunt bewandelen. Iedereen moet het zelf maar uitzoeken. Miljarden mensen zijn opgetild uit de armoede. Dat is fantastisch, maar dat gaat gepaard met de komst van een existentiële leegte. Kijk maar naar het groeiend aantal depressies en angststoornissen. Ik vermoed dat ook hier een gebrek aan zingeving een rol speelt. En in dat gat springen extremistische organisaties als IS. In de jaren zestig ging studenten studeren om later zinvol werk te kunnen doen of een betekenisvol leven te leiden. Nu is het motief om te gaan studeren vooral: het verlangen naar succes, een presigieuze baan en geld. Pakweg 100 jaar geleden was het de traditionele taak van de universteit om jonge mensen te helpen bij het nadenken over grote levensvragen zoals: wat is het goede leven, hoe kan ik mijn leven betekenis geven. Dat is helemaal verdwenen door de nadruk op onderzoekstaken en het produceren van objectieve, controleerbare waarheden. De vraag stellen: hoe word ik gelukkig, werd opeens gezien als subjectief en amateuristisch. Maar ik denk toch dat het onderwijs de plek is waar jongeren moeten kunnen reflecteren op het leven. Tijdens een lezeing voor de School of Life in Amsterdam vroeg Emily de toehoorders de hand op te steken als een doel hadden in het leven. Er gingen hooguit vijf handen in de lucht. Mensen denk altijd aan doelen met een hoofdletter D. Een idealistisch streven om de wereld te verbeteren of een baan die voelt als een roeping. Dat hoeft natuurlijk helemaal niet. Het is eerder normaal om je carriere niet als roeping te zien. De meeste mensen focussen zich in het leven op wat bescheidenere ambities: een goede moeder, een goede dochter zij, vrijwilligerswerk doen, vrienden helpen die in de penarie zitten. Als in mijn werk alles fout loopt, haal ik troost uit het feit dat ik met dit soort kleine beijdragen iets kan doen voor anderen.