De menselijke geest uniek? Dat had u gedacht

In de NRC van 14 oktober staat het essay van Gijsbert Werner (evolutiebioloog). Volgens hem zal het onderscheid tussen een biologisch en synthetisch brein verdwijnen. De mens is niet specialer dan een computer. De uitvinden van de telescoop zorgde ervoor dat de aarde niet meer als het centrum van het heelal gezien werd. Via de geologie kwamen we er achter dat de mensheid niet het doel van de schepping was maar een bijkomstigheid die pas na miljoenen jaren ten tonele verscheen. Gijsbert Werner voorspelt dat kunstmatige intelligentie ons zelfbeeld opnieuw een knauw zal geven. Het is een kwestie van tijd voordat we met computertechnologie een brein kunnen nabouwen. Begin 2017 was een verlamde man in staat te eten met een robotarm door te denken aan armbewegingen die via de computer geïnterpreteerd werden. En met een lijst van objecten kunnen computers op basis van hersenpatronen heel redelijk inschatten aan welk voorwerp iemand denkt. Op dit moment zijn de vermogens van computers beperkt tot relatief 'simpele' dingen als patroonherkenning. De verwachting is dat computers op een gegeven moment ook in staat zijn om problemen op te lossen, te plannen en te leren. Wat gebeurt er als er robots op de markt komen die in allerlei cognitieve domeinen even goed of beter scoren dan wij zelf. Wat als computers steeds duidelijkere tekenen gaan vertonen van bewustzijn? Al snel zal het strikte filosofische bezwaar dat ze niet zeker weten of deze programma's ervaringen hebben, praktisch irrelevant worden. Door succesvolle artificiële intelligentie zullen we uiteindelijk inzien dat ons idee van de menselijke geest als 'uniek van aard' een illusie is - en altijd al was.

Net als alle grote wetenschappelijke omwentelingen zal deze doorbraak op weerstand stuiten. De Inquisitie dwong Galileo te ontkennen dat de aarde om de zon draait. Maar het is zoals Nobelprijswinnaar Richard Feyman zei: de wetenschappelijke kennis over de moleculaire structuur van een roos maakt de bloem niet minder mooi. Zelfs perfecte wetenschappelijke kennis over de oorzaken van onze gedachten en ervaringen maakt ze niet minder echt of overweldigend.

Waar e.e.a. naartoe gaat is onduidelijk. Wellicht een ethisch stelsel dat minder op persoonlijke verantwoordelijkheid of autonomie gebaseerd is, en meer op het optimaliseren van het welzijn van alle bewuste actoren - menselijk of kunstmatig. Misschien ook houden we persoonlijke autonomie in stand als een nuttige, maar onjuiste, juridische en politieke fictie, noodzakelijk voor een coherente samenleving.