Selfies uit de Gouden Eeuw


 * Bronnen: Artikel in NRC, Persbericht Maurtishuis.
 * Tribe: Kunst tribe

Introductie
Een selfie is een gefotografeerd zelfportret, doorgaans gemaakt met een smartphone of webcam, waarbij de foto geüpload wordt naar een sociaalnetwerksite (bron: Wikipedia).

Het maken van selfies is heel gemakkelijk, op allerlei locaties, op ieder moment van de dag, eventueel tientallen keren achter elkaar. In de 17e eeuw was dit ondenkbaar. De enige techniek om toen een selfie te maken was de teken- of schilderkunst. Daarvoor was een lange opleiding nodig en grote technische vaardigheid, reden waarom het maken van een zelfportret destijds nog het exclusieve domein van kunstenaars was.

Wat de zelfportretten van nu en toen gemeen hebben is dat ze de waarheid graag aanpassen. Op Instagram kun je de omvang van een taille of de grootte van een bil net zo makkelijk aanpassen als op een schilderij. I woke up like this, maar niet heus. In de zeventiende eeuw was de deceptie soms nog duidelijker. Judith Leyster schilderde zichzelf aan het werk met een teer kanten kapje op haar hoofd en een zeer brede kraag om haar nek. Zou ze echt zo uitgedost aan het werk zijn gegaan?

Door het gemak waarmee de waarheid van penseel en photoshop afglijdt heeft lelijkheid bijna een nieuwe status gekregen. Schoonheid hoort vanouds bij goedheid maar lelijkheid is betrouwbaarder. Oopjen moet er wel bijna echt zo hebben uitgezien als op het portret dat Rembrandt van haar en Maerten maakte. Alleen bij Rembrandt zelf vervalt het onderscheid. Alles is ijdelheid, alles is opgeheven. De spiegel, dat zijn wij.

In 2015 hield het Mauritshuis een tentoonstelling over Hollandse zelfportretten (zie persbericht). In een zelfportret presenteert een kunstenaar zichzelf; hij (of zij) laat zien wat hij belangrijk vindt en hoe hij zijn beroep, status of positie in de wereld voor het voetlicht wil brengen. Met de onderzoekende blik waarmee deze in de spiegel keek, lijkt hij of zij ons aan te kijken. De kunstenaar laat niet alleen zien hoe hij eruit ziet, maar toont ook zijn talent als schilder. In de tentoonstelling in het Mauritshuis werd uitgelegd welke keuzes de schilder maakte wat betreft gezichtsuitdrukking, pose, kleding, kapsel, attributen en achtergrond. De verschillen tussen toen en nu zijn groot. Maar één ding is onveranderd gebleven en dat is het feit dat de maker van een zelfportret moet kiezen hoe hij of zij zich wil presenteren.

To-do

 * In bovenstaande tekst worden een aantal voorbeelden genoemd. Voeg afbeeldingen toe van de voorbeelden.
 * In bovenstaande tekst wordt het laten zien van je talent(en) niet expliciet genoemd, maar dat is wel wat er op Instagram/ Facebook gebeurt. En een interessante vraag is dan, welke talenten laat je van jezelf zien?