Selfies uit de Gouden Eeuw


 * Tribe: Kunst in de klas

In 2015 hield het Mauritshuis een tentoonstelling over Hollandse zelfportretten (zie persbericht). In een zelfportret presenteert een kunstenaar zichzelf; hij (of zij) laat zien wat hij belangrijk vindt en hoe hij zijn beroep, status of positie in de wereld voor het voetlicht wil brengen. Met de onderzoekende blik waarmee deze in de spiegel keek, lijkt hij of zij ons aan te kijken. De kunstenaar laat niet alleen zien hoe hij eruit ziet, maar toont ook zijn talent als schilder. Dankzij het fenomeen selfie staat het begrip zelfportret momenteel volop in de belangstelling. Selfies maak je met het grootste gemak, op alle mogelijke locaties, op ieder gewenst moment van de dag en eventueel tientallen keren achter elkaar. In de zeventiende eeuw was dat natuurlijk ondenkbaar. De enige techniek om toen een selfie te maken was de teken- of schilderkunst. Daarvoor was een lange opleiding nodig en grote technische vaardigheid, reden waarom het maken van een zelfportret destijds nog het exclusieve domein van kunstenaars was. In de tentoonstelling in het Mauritshuis werd uitgelegd welke keuzes de schilder maakte wat betreft gezichtsuitdrukking, pose, kleding, kapsel, attributen en achtergrond. De verschillen tussen toen en nu zijn groot. Maar één ding is onveranderd gebleven en dat is het feit dat de maker van een zelfportret moet kiezen hoe hij of zij zich wil presenteren.