Platformreuzen ten val - Maak gebruikers eigenaar

< Platformreuzen ten val

OPLOSSING 1: MAAK GEBRUIKERS EIGENAAR Muldoon baseert zijn oplossingen voor een belangrijk deel op het werk van de Britse econoom, historicus en politiek denker George Douglas Howard Cole (1898-1959). Cole keerde zich in het begin van de twintigste eeuw tegen het socialistische ideaal van nationalisatie van productiemiddelen en sprak zich uit tegen het autocratische communisme van Stalin. Als alternatief stelde hij een model voor dat hij guild socialism noemde – naar de middeleeuwse gilden die bestonden als belangenorganisaties van mensen met hetzelfde beroep. In plaats van macht te centraliseren bij de overheid, geloofde Cole in het organiserend vermogen van vele zelfsturende ‘gilden’ die controle hadden over industrieën, lokale gemeenschappen en uiteindelijk ook inspraak in de nationale verdeling van middelen.

‘Cole was geïnteresseerd in hoe je sociaal eigendom kunt terugbrengen naar het niveau van gemeenschappen op lokaal en gemeentelijk niveau. Zijn gildesocialisme behelst een systeem van eigendoms- en bestuursmodellen, die als een piramide uitmondt op gemeentelijk en uiteindelijk staatsniveau,’ zegt Muldoon.

Net als Cole stelt Muldoon een samenleving voor die bestaat uit overlappende platforms op verschillende niveaus, die het mogelijk maken om organisaties te besturen door alle belanghebbende partijen en – in het geval van commerciële organisaties – in het bezit zijn van degenen die arbeid verrichten.

Onder aan de piramide zou een socialistische platformsamenleving bestaan uit bedrijven die ideaal gezien georganiseerd zijn als coöperaties. Dat zou werknemers sterke democratische inspraak geven over hun arbeidsomstandigheden en de strategische richting van het bedrijf.

PLATFORMCOÖPERATIES Deze zogenaamde platformcoöperaties bestaan al. De term werd in 2013 bedacht door de Duitse onderzoeker Trebor Scholz, die een essay schreef over de verschillen tussen deze digitaal georiënteerde coöperaties en de toen nog populaire ‘deeleconomie’.

Zijn kritiek op de deeleconomie – economische activiteit die ontstaat door middel van platforms die mensen die iets willen tegen betaling koppelen aan mensen die iets doen – is dat al die platforms in feite arbeid aanbieden, maar dan zonder een formele werknemersrelatie. Scholz’ oplossing is simpel: in plaats van een bedrijf dat door middel van een platform bemiddelaar speelt en van elke transactie iets afsnoept, ziet hij een wereld voor zich waarin werknemers zélf het platform beheren, zélf alle inkomsten onderling verdelen en zélf bepalen onder welke omstandigheden ze voor het platform willen werken.

Een coöperatie is natuurlijk geen nieuw idee, maar de toepassing van de constructie op digitale platforms is wél nieuw. Sinds 2013 zijn er tientallen voorbeelden gekomen van platforms die zo bestuurd worden.

Coöperaties zijn natuurlijk niet nieuw, maar de toepassing van de constructie op digitale platforms is dat wel. Er zijn inmiddels tientallen voorbeelden.

Zo heb je in New York een coöperatie van schoonmakers die het zat waren om uitgebuit te worden door commerciële platforms en Up & Go oprichtten, een platform waar verschillende schoonmakerscoöperaties schoonmaakdiensten aanbieden. Het platform wordt beheerd en onderhouden met 5 procent van de inkomsten; 95 procent gaat naar de werkers zelf. De eigenaren/schoonmakers stemmen over grote beslissingen, zoals annuleringsvoorwaarden en prijzen. Schoonmakers die via het platform werken, verdienen gemiddeld zo’n 25 dollar per uur, in plaats van rond de 14 dollar op een vergelijkbaar commercieel platform. En in tegenstelling tot de commerciële platforms, kunnen individuele schoonmakers niet beoordeeld worden, al kunnen er wel comments achtergelaten worden.

Dichter bij huis vind je Partago, een autodeelcoöperatie die uitgroeide van vijf buren uit Gent die samen een elektrische auto kochten als coöperatie, tot een bedrijf dat opereert in elf Belgische gemeenten. Je kunt een deelbewijs kopen, wat je het recht geeft om auto’s te gebruiken tegen een kilometertarief, maar ook het recht om mee te beslissen over de koers van de coöperatie.

De kracht van dit soort organisaties is in de politiek niet onopgemerkt gebleven. Scholz: ‘In een manifest uit 2017 stelde de Britse Labour Party het gebruik van platformcoöperaties voor als een manier om beter betaalde banen te creëren en de arbeidsomstandigheden te verbeteren. Werknemers zouden kunnen delen in de gegenereerde winst en meer controle hebben over hun beroepsleven als ze hun eigen platforms zouden bezitten en beheren. Bij de Duitse Sociaal-Democratische Partij zijn platform-coöps onderdeel van het internetbeleid, en de regering van Kerala in India heeft een richtlijn opgenomen die bepaalt dat ze de komende vijf jaar vierduizend platform-coöps zullen oprichten.’

DECENTRALISEREN VAN MACHT Je zou kunnen zeggen dat je door oprichters en aandeelhouders te vervangen door werkerscollectieven het oneerlijke model van platformkapitalisme in stand houdt. En deels is dat waar, maar zowel Muldoon als Scholz denken dat de oplossing hiervoor een constructie zou kunnen zijn waarbij meer belanghebbenden dan alleen de werkers deel uitmaken van de coöperatie. Zoals bij streamingplatform Resonate, waar het bestuur bestaat uit muzikanten en artiesten (45 procent), luisteraars (35 procent) en werknemers (20 procent). Of in het geval van een coöperatieve Airbnb-concurrent: eigenaren, huurders, buurtbewoners en de gemeente.

Muldoon ziet sowieso een sleutelrol voor platforms op gemeentelijk niveau. ‘Platformsocialisme gaat over het decentraliseren van macht in het hele politieke systeem, en over het creëren van een participatieve samenleving,’ zegt hij.

In de piramidelaag boven de coöperatieve bedrijven dicht Muldoon een grote rol toe aan lokale gemeenschappen en instituties als bibliotheken, scholen en universiteiten, die met hun eigen platforms de gemeenschap een digitale ruimte voor inspraak kunnen geven. ‘Als we willen leven in een maatschappij met meer zeggenschap, dan moeten dit soort instellingen meer macht krijgen. De staat zou dan minder belangrijk worden als centrale beslisser,’ zegt hij.

Muldoon is daarin niet uniek. In Nederland bouwt PublicSpaces, een coalitie van publieke omroepen, erfgoedinstellingen, festivals, bibliotheken, musea en onderwijsinstituten, aan een oplossing voor het gemeenschappelijke probleem dat ze voor hun communicatie en informatie grotendeels afhankelijk zijn van Big Tech en hun platformen.

Eerder dit jaar presenteerde de coalitie de plannen voor PubHubs, een sociale-mediaplatform ‘waarin publieke waarden zijn gewaarborgd en veilige sociale interactie kan plaatsvinden, binnen ruimtes genaamd Hubs,’ aldus de site.

De plannen zijn nog in een experimenteel stadium, maar uiteindelijk zouden organisaties met een publieke functie allemaal op relatief simpele wijze hun eigen Hub op de PubHub infrastructuur kunnen beginnen. Zo zou een publieke omroep een eigen Hub kunnen starten waar kijkers kunnen discussiëren over programma’s zonder trackers die meekijken. Een basisschool zou een plek hebben waar ouders kunnen meebeslissen over schoolbeleid – los van de bestaande commercieel gedreven platforms. Gebruikers van PubHubs krijgen zo meer controle over hun privacy.